راستش را بخواهید، بیشتر مشکلهایی که در بخش زیبایی میبینیم، از لکهای قهوهای روی گونه تا چینهای ریز دور چشم، ردپای آفتاب را دارند. خبر خوب این است که پیشگیریشان از درمانشان خیلی سادهتر و ارزانتر است و ابزارش هم در هر داروخانهای پیدا میشود: یک ضدآفتاب خوب، بهعلاوهی چند عادت درست.
چرا ضدآفتاب اینقدر مهم است؟
نور خورشید دو نوع پرتو فرابنفش دارد که به پوست ما میرسد و هر کدام آسیب خودش را میزند:
- UVB همان پرتویی است که پوست را میسوزاند و قرمز میکند. در ظهر تابستان قویترین حالتش را دارد.
- UVA عمیقتر به پوست میرود. نمیسوزاند، اما آرامآرام کلاژن را خراب میکند و عامل اصلی لک، پیری زودرس و شل شدن پوست است. UVA تقریباً در تمام ساعتهای روز، در همهی فصلها و حتی از پشت شیشهی پنجره به پوست میرسد.
هر دو پرتو در بلندمدت خطر سرطان پوست را هم بالا میبرند. ضدآفتاب خوب جلوی هر دو را میگیرد، و اگر هر روز استفاده شود، هم جلوی لکهای تازه را میگیرد و هم کمک میکند درمان لکهای قبلی نتیجهی بهتری بدهد.
SPF، PA و «طیف گسترده» یعنی چه؟
روی بستهی ضدآفتاب معمولاً چند عدد و علامت میبینید که دانستنشان انتخاب را خیلی راحت میکند:
- SPF میزان محافظت در برابر UVB است. SPF ۱۵ حدود ۹۳ درصد، SPF ۳۰ حدود ۹۷ درصد و SPF ۵۰ حدود ۹۸ درصد پرتو UVB را میگیرد. فرق ۳۰ و ۵۰ کم به نظر میرسد، اما در آفتاب شدید و وقتی مقدار کمتری زدهاید، همین فرق اهمیت پیدا میکند.
- طیف گسترده (Broad Spectrum) یعنی ضدآفتاب در برابر UVA هم محافظت میکند. بدون این عبارت، حتی SPF بالا هم جلوی لک و پیری را کامل نمیگیرد.
- PA+ تا PA++++ در ضدآفتابهای آسیایی و بعضی برندهای اروپایی، میزان محافظت در برابر UVA را نشان میدهد. هرچه علامت مثبت بیشتر، محافظت بیشتر.
- ضدآب (Water Resistant) یعنی ضدآفتاب تا ۴۰ یا ۸۰ دقیقه در آب یا عرق دوام میآورد؛ نه اینکه دیگر لازم نیست تمدیدش کنید.
قاعدهی ساده برای ما در شمال: برای روزهای معمولی SPF دستکم ۳۰ و طیف گسترده؛ برای ساحل، کار در فضای باز و تابستان، SPF ۵۰.
شاخص UV در سلمانشهر؛ کی بیشتر مراقب باشیم؟
شاخص UV عددی است که شدت پرتو فرابنفش را نشان میدهد و در اپلیکیشنهای هواشناسی هم میتوانید آن را ببینید. در روزهای صاف تابستان در ساحل خزر، این عدد نزدیک ظهر به ۹ یا ۱۰ هم میرسد که «خیلی زیاد» حساب میشود. نمودار زیر نشان میدهد این شاخص در طول یک روز چطور بالا و پایین میرود.
عددها تقریبیاند و برای یک روز صاف بدون ابر حساب شدهاند. عدد دقیق هر روز را از اپلیکیشن هواشناسی ببینید.
یک قانون خیلی ساده هم هست که بدون هیچ اپلیکیشنی جواب میدهد: اگر سایهتان از قد خودتان کوتاهتر است، پرتو UV قوی است و باید بیشتر مراقب باشید. از حدود ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر در تابستان، اگر میتوانید زیر سایه بمانید، کلاه لبهدار و عینک آفتابی بزنید.
چقدر ضدآفتاب کافی است؟
این مهمترین بخش این مقاله است، چون بیشتر ما اینجا اشتباه میکنیم. عددی که روی بسته نوشته شده، با مقدار زیادی ضدآفتاب در آزمایشگاه اندازهگیری شده است: دو میلیگرم برای هر سانتیمتر مربع پوست. در زندگی واقعی، بیشتر آدمها یکسوم تا نصف این مقدار را میزنند و محافظتی که میگیرند، خیلی کمتر از عدد روی بسته است.
راه سادهاش «قانون دو انگشت» است: دو خط ضدآفتاب در طول انگشت اشاره و میانی، برای صورت و گردن. برای کل بدن در ساحل، حدود یک مشت پر (نزدیک ۳۰ میلیلیتر) لازم است.
محافظت واقعی با یک مدل تقریبی حساب شده است (بر پایهی پژوهشهای منتشرشده دربارهی رابطهی مقدار ضدآفتاب و SPF واقعی). عددها برای مقایسهاند، نه برای محاسبهی دقیق.
ضدآفتاب را چطور و کی بزنیم؟
- آخرین مرحلهی روتین صبح. بعد از شستوشو، سرم و مرطوبکننده، ضدآفتاب را بزنید و اگر آرایش میکنید، بعد از چند دقیقه آرایش را رویش بزنید.
- ۱۵ دقیقه قبل از بیرون رفتن. این فرصت به ضدآفتاب میدهد یک لایهی یکدست روی پوست بسازد.
- جاهای فراموششده را هم بزنید: گوشها، پشت گردن، لبهی موها، پشت دستها و روی پاها اگر دمپایی پوشیدهاید. برای لبها بالم لب ضدآفتابدار بزنید.
- هر دو ساعت یک بار تمدید کنید وقتی بیرون از خانهاید؛ و بعد از شنا، عرق زیاد یا خشک کردن صورت با حوله، فوراً دوباره بزنید.
- اگر بیشتر روز داخل خانه یا ادارهاید و کنار پنجره نیستید، یک بار زدن صبح معمولاً کافی است؛ اما اگر کنار پنجره مینشینید یا رانندگی میکنید، ظهر تمدیدش کنید.
کدام ضدآفتاب برای پوست شما مناسبتر است؟
ضدآفتاب خوب همانی است که هر روز با میل میزنید. اگر بافتش اذیتتان کند، کمکم کنارش میگذارید. این راهنما کمک میکند انتخاب درستی داشته باشید:
- پوست چرب و جوشدار: ژل، فلوئید یا «اسپریفلوئید» با عبارت غیرکومدوژنیک. بعضی ضدآفتابها پودری ماتکننده هم دارند که براق شدن پوست را کم میکند.
- پوست خشک: کرمهای مرطوبکنندهی ضدآفتابدار با بافت کمی غنیتر.
- پوست حساس و بعد از درمانهای پوستی: ضدآفتاب فیزیکی (مینرال) بر پایهی اکسید روی یا تیتانیوم دیاکسید، بدون عطر.
- لک و ملاسما: ضدآفتاب رنگی دارای اکسید آهن؛ این ضدآفتابها جلوی نور مرئی را هم میگیرند که در تشدید ملاسما نقش دارد.
- مردها و کسانی که ریش دارند: ژل یا اسپری سبک که لای ریش باقی نماند.
اشتباههای رایج دربارهی ضدآفتاب
- کم زدن. بزرگترین و رایجترین اشتباه؛ نمودار بالا نشان میدهد چقدر فرق میکند.
- تمدید نکردن. ضدآفتاب با عرق، تماس دست و گذشت زمان از روی پوست کم میشود. حتی ضدآفتاب «ضدآب» هم بعد از شنا باید دوباره زده شود.
- نزدن در روز ابری. ابرهای نازک بخش زیادی از پرتو فرابنفش را عبور میدهند؛ بعضی از بدترین آفتابسوختگیها در روزهای نیمهابری اتفاق میافتد.
- «پوست من تیره است، نیازی ندارم.» پوست تیرهتر کمتر میسوزد، اما لک و ملاسما در آن حتی رایجتر و ماندگارتر است.
- اعتماد به کرمپودر SPFدار. برای رسیدن به عدد روی بسته باید لایهی خیلی ضخیمی کرمپودر بزنید؛ کرمپودر را روی ضدآفتاب بزنید، نه بهجای آن.
بعد از لیزر، لایهبرداری یا میکرونیدلینگ
پوست تا چند روز بعد از این درمانها حساستر است و خیلی راحتتر لک میگیرد. تا زمانی که پزشک گفته، از آفتاب مستقیم دوری کنید، ضدآفتاب فیزیکی بزنید، هر دو ساعت تمدیدش کنید و کلاه لبهدار بگذارید. خیلی از لکهایی که بعد از درمانهای پوستی میبینیم، بهخاطر یک روز ساحل رفتنِ بیمحافظت است.
چه وقت به پزشک سر بزنید؟
ضدآفتاب پیشگیری است، اما بعضی نشانهها باید دیده شوند. قاعدهی «ABCDE» برای خالها را به خاطر بسپارید: خالی که نامتقارن است، لبهی نامنظم دارد، چندرنگ است، قطرش از حدود ۶ میلیمتر بیشتر است یا در حال تغییر است، باید معاینه شود.
بخش زیبایی و لیزر ساسان کلینیک در سلمانشهر برای بررسی لکها، انتخاب ضدآفتاب مناسب پوست شما و درمانهای روشنکننده، همهروزه با هماهنگی قبلی پذیرش دارد. اگر از متلقو، عباسآباد یا شهرهای اطراف میآیید، کافی است درخواست نوبت بدهید تا زمان را با شما هماهنگ کنیم.
