ایمپلنت یا بریج؛ برای جای خالی یک دندان کدام بهتر است؟

تقریباً هر هفته کسی در مطب همین سؤال را می‌پرسد: «دندانم را کشیده‌ام، حالا ایمپلنت بگذارم یا بریج؟» جواب کوتاهش این است که هر دو درمان خوب و امتحان‌پس‌داده‌ای هستند، ولی برای آدم‌ها و شرایط متفاوت. جواب کاملش را در ادامه می‌خوانید؛ طوری که بعد از خواندنش بتوانید با دندانپزشک خودتان حرف بزنید و بدانید دقیقاً دارید چه چیزی را انتخاب می‌کنید.

چرا جای خالی دندان را نباید رها کرد؟

دندان‌ها مثل آجرهای یک دیوارند؛ به هم تکیه می‌دهند و فشار جویدن را بین خودشان پخش می‌کنند. وقتی یکی از آن‌ها برداشته می‌شود، این تعادل به هم می‌خورد. شاید اولش چیزی حس نکنید، اما در ماه‌های بعد معمولاً این اتفاق‌ها آرام‌آرام می‌افتد:

• دندان‌های کناری کج می‌شوند. دندان‌های دو طرف جای خالی به سمت فضای خالی خم می‌شوند و لای‌شان مدام غذا گیر می‌کند؛ همین‌جا جای مناسبی برای پوسیدگی و التهاب لثه می‌شود.
• دندان مقابل بیرون می‌آید. دندانی که در فک روبه‌رو قرار دارد، چون دیگر چیزی رویش فشار نمی‌آورد، کم‌کم از لثه بیرون می‌زند و ریشه‌اش در معرض قرار می‌گیرد.
• استخوان آب می‌رود. استخوانی که ریشه‌ی دندان را نگه می‌داشت، بدون فشار جویدن تحلیل می‌رود. بیشترین تحلیل در سال اول اتفاق می‌افتد و همین موضوع ممکن است بعدها گذاشتن ایمپلنت را سخت‌تر کند.
• جویدن و حتی صورت تغییر می‌کند. وقتی چند دندان از دست برود، آدم ناخودآگاه با یک طرف دهان غذا می‌خورد، فشار به مفصل فک زیاد می‌شود و در دندان‌های جلو حتی شکل لب و گونه هم عوض می‌شود.

خلاصه این‌که هر چه زودتر برای جای خالی تصمیم بگیرید، کار ساده‌تر و نتیجه بهتر است. لازم نیست همان هفته درمان کنید، اما بهتر است آن را ماه‌ها و سال‌ها عقب نیندازید.

ایمپلنت دقیقاً چیست و چطور کار می‌کند؟

ایمپلنت در اصل یک «ریشه‌ی مصنوعی» است. یک پیچ کوچک از جنس تیتانیوم که در استخوان فک، دقیقاً جای ریشه‌ی دندان ازدست‌رفته، قرار می‌گیرد. تیتانیوم فلزی است که بدن آن را غریبه نمی‌داند؛ برای همین در طول چند ماه، سلول‌های استخوان دور آن رشد می‌کنند و به سطحش می‌چسبند. به این فرایند «جوش خوردن ایمپلنت با استخوان» می‌گویند و راز محکم بودن ایمپلنت همین است.

وقتی جوش خوردن کامل شد، یک قطعه‌ی رابط کوچک (اباتمنت) روی ایمپلنت بسته می‌شود و روکشی که دقیقاً هم‌رنگ و هم‌شکل دندان‌های خودتان ساخته شده، روی آن قرار می‌گیرد. نتیجه دندانی است که از ریشه تا تاج مستقل کار می‌کند؛ نه به دندان‌های کناری تکیه دارد و نه به آن‌ها آسیبی می‌زند.

یک مزیت مهم دیگر ایمپلنت این است که مثل ریشه‌ی طبیعی، فشار جویدن را به استخوان منتقل می‌کند. همین فشار به استخوان «پیام» می‌دهد که هنوز لازم است و نباید تحلیل برود. به همین دلیل ایمپلنت تنها درمانی است که علاوه بر پر کردن جای خالی، از خود استخوان فک هم محافظت می‌کند.

بریج چیست و کِی انتخاب خوبی است؟

بریج یا «پل دندانی» یک درمان قدیمی‌تر اما هنوز کاملاً معتبر است. در بریج معمولی، دو دندانِ دو طرفِ جای خالی کمی تراش داده می‌شوند و مثل پایه‌های یک پل عمل می‌کنند. بعد یک قطعه‌ی سه‌تکه ساخته می‌شود: دو روکش برای دندان‌های پایه و یک دندان مصنوعی در وسط که جای خالی را پر می‌کند. این قطعه با سیمان مخصوص روی دندان‌های پایه چسبانده می‌شود و دیگر برداشته نمی‌شود.

بریج به جراحی نیاز ندارد و معمولاً در دو سه جلسه، طی حدود دو تا سه هفته آماده می‌شود. برای خیلی‌ها همین سرعت و نداشتن جراحی مهم‌ترین مزیت است. بریج در این شرایط انتخاب منطقی‌تری است:

• دندان‌های کناری خودشان پرکردگی بزرگ دارند، ترک خورده‌اند یا به هر حال به روکش نیاز داشتند؛ در این حالت تراش‌شان عملاً ضرری ندارد و بریج هم از آن‌ها محافظت می‌کند.
• استخوان کافی برای ایمپلنت وجود ندارد و بیمار نمی‌خواهد یا نمی‌تواند پیوند استخوان انجام دهد.
• بیماری یا دارویی دارید که جراحی را برایتان پرخطر می‌کند.
• زمان برایتان خیلی مهم است و نمی‌توانید چند ماه منتظر جوش خوردن ایمپلنت بمانید.

عیب اصلی بریج هم همین تراش است: دندان سالمی که تراش بخورد، دیگر به حالت اول برنمی‌گردد. ضمن این‌که زیر دندان وسطی (که ریشه ندارد) استخوان به‌مرور تحلیل می‌رود و تمیز کردن زیر پل هم کمی حوصله و نخ دندان مخصوص می‌خواهد.

مقایسه‌ی ایمپلنت و بریج در یک نگاه

اگر بخواهیم همه‌ی حرف‌ها را کنار هم بگذاریم، جدول زیر تصویر روشنی می‌دهد. یادتان باشد که این‌ها قاعده‌های کلی‌اند و وضعیت دهان هر کس می‌تواند آن‌ها را جابه‌جا کند.

مراحل درمان و زمان‌بندی هر کدام

یکی از چیزهایی که در انتخاب خیلی اثر دارد، این است که هر درمان چقدر طول می‌کشد و چند بار باید به مطب بیایید. نمودار زیر یک برنامه‌ی معمول را نشان می‌دهد؛ برنامه‌ی دقیق شما بعد از معاینه مشخص می‌شود.

مراحل ایمپلنت

1. معاینه و عکس. دندانپزشک دهان را معاینه می‌کند و با عکس پانورامیک یا در صورت نیاز سی‌تی‌اسکن دندان (CBCT)، حجم و کیفیت استخوان را می‌سنجد.
2. جراحی گذاشتن ایمپلنت. با بی‌حسی موضعی، ایمپلنت در استخوان قرار می‌گیرد. این کار برای یک دندان معمولاً کمتر از یک ساعت طول می‌کشد.
3. دوره‌ی جوش خوردن. حدود سه تا شش ماه صبر می‌کنید تا استخوان با ایمپلنت یکی شود. در این مدت زندگی عادی دارید و اگر جای دندان در دید باشد، دندان موقت می‌گیرید.
4. قالب‌گیری و نصب روکش. بعد از اطمینان از جوش خوردن، قالب گرفته می‌شود و روکش نهایی طی یکی دو هفته ساخته و نصب می‌شود.

مراحل بریج

1. معاینه و عکس. سلامت ریشه و لثه‌ی دندان‌های پایه بررسی می‌شود؛ پایه‌ی سالم شرط یک بریج بادوام است.
2. تراش و قالب‌گیری. دو دندان پایه با بی‌حسی تراش داده می‌شوند، قالب گرفته می‌شود و همان روز یک بریج موقت دریافت می‌کنید.
3. امتحان و نصب. حدود دو هفته بعد، بریج نهایی امتحان، در صورت لزوم اصلاح و بعد چسبانده می‌شود.

چه کسانی کاندیدای خوبی برای ایمپلنت هستند؟

بیشتر بزرگسالانی که سلامت عمومی نسبتاً خوبی دارند، می‌توانند ایمپلنت بگذارند. سن بالا به‌تنهایی مانع نیست؛ آن‌چه مهم است سلامت عمومی و وضعیت استخوان است. در مقابل، چند چیز هست که حتماً باید قبل از شروع به دندانپزشک بگویید:

• سیگار و قلیان. دود، خون‌رسانی لثه و استخوان را کم می‌کند و احتمال جوش نخوردن ایمپلنت را چند برابر بالا می‌برد. کنار گذاشتن سیگار، دست‌کم از دو هفته قبل تا چند ماه بعد از جراحی، کمک بزرگی است.
• دیابت کنترل‌نشده. اگر قند خون کنترل شده باشد مشکلی نیست؛ اگر نه، اول باید آن را کنترل کرد.
• داروهای پوکی استخوان (به‌خصوص بیس‌فسفونات‌های تزریقی)، رقیق‌کننده‌های خون و داروهای سرکوب ایمنی؛ این‌ها منع مطلق نیستند، اما برنامه‌ی درمان را تغییر می‌دهند.
• پرتودرمانی ناحیه‌ی سر و گردن در گذشته.
• بیماری لثه‌ی درمان‌نشده. اول باید لثه‌ها سالم شوند؛ ایمپلنت در دهانی که لثه‌هایش ملتهب است، دوام نمی‌آورد.

اگر استخوان کافی نباشد، ناامید نشوید. با پیوند استخوان یا در فک بالا با «سینوس لیفت» می‌شود جای لازم را برای ایمپلنت فراهم کرد. این کارها زمان درمان را طولانی‌تر می‌کنند، اما امروز روش‌های کاملاً رایج و قابل اعتمادی هستند.

درباره‌ی هزینه؛ چه چیزهایی قیمت را تعیین می‌کند؟

قیمت دقیق را فقط بعد از معاینه می‌شود گفت، چون به این عوامل بستگی دارد: برند و نوع ایمپلنت، جنس روکش (مثلاً سرامیک یا زیرکونیا)، نیاز یا عدم نیاز به پیوند استخوان، تعداد دندان‌ها و تعداد جلسه‌ها. برای بریج هم تعداد واحدها و جنس روکش تعیین‌کننده است.

یک نکته‌ی مهم که کمتر به آن توجه می‌شود: در نگاه اول بریج معمولاً ارزان‌تر است، اما وقتی دوام بیشتر ایمپلنت و آسیب ندیدن دندان‌های کناری را در نظر بگیرید، در طولانی‌مدت فاصله‌ی این دو کمتر از چیزی است که به نظر می‌رسد. هر کدام را انتخاب کنید، مطمئن شوید همه‌ی هزینه‌ها از اول تا آخر، مکتوب و شفاف گفته شده است.

مراقبت بعد از درمان؛ تا سال‌ها سالم بماند

ایمپلنت پوسیده نمی‌شود، اما لثه‌ی دورش ممکن است ملتهب شود؛ درست مثل دندان طبیعی. بریج هم اگر زیرش تمیز نشود، دندان‌های پایه‌اش را از دست می‌دهد. این عادت‌ها عمر درمانتان را چند برابر می‌کنند:

• روزی دو بار مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار؛ دور ایمپلنت را با حوصله تمیز کنید.
• برای زیر بریج از «سوپرفلاس» (نخ دندان با سر سفت) یا واترجت استفاده کنید؛ روزی یک بار کافی است.
• اگر شب‌ها دندان‌قروچه دارید، حتماً نایت‌گارد بگیرید؛ فشار دندان‌قروچه دشمن روکش‌هاست.
• با دندان، گردو و فندق نشکنید و درِ بطری باز نکنید.
• هر شش ماه یک بار برای معاینه و جرم‌گیری بیایید؛ مشکل کوچک اگر زود دیده شود، ساده حل می‌شود.

در ساسان کلینیک چطور تصمیم می‌گیریم؟

روش ما ساده است: اول معاینه و عکس، بعد توضیح هر دو گزینه با مزایا، معایب، تعداد جلسه‌ها و هزینه‌ی هر کدام. برنامه‌ی درمان را مکتوب تحویل می‌گیرید، می‌توانید با خانواده مشورت کنید و تا خودتان تصمیم نگرفته‌اید، هیچ کاری شروع نمی‌شود. اگر در سلمان‌شهر، متل‌قو یا اطراف زندگی می‌کنید، برای جلسه‌ی معاینه کافی است درخواست نوبت بدهید تا پذیرش با شما هماهنگ کند.

دندانی که از دست رفته برنمی‌گردد، اما جای خالی‌اش را می‌شود طوری پر کرد که سال‌ها فراموش کنید روزی آن‌جا خالی بوده است.

بخش دندانپزشکی ساسان کلینیک