اگر وقتی یک لیوان آب یخ میخورید یا قاشق بستنی را به دندان میزنید، یک تیر کوتاه و تیز حس میکنید، تنها نیستید؛ حساسیت دندان از شایعترین شکایتهایی است که در مطب میشنویم. خبر خوب این است که بیشترش علت سادهای دارد و قابل کنترل است. خبر بد این است که اگر علت اصلی پیدا نشود، ممکن است کمکم بیشتر شود. پس بیایید اول ببینیم دقیقاً چه اتفاقی میافتد.
حساسیت دندان دقیقاً چیست؟
دندان سه لایه دارد. روی تاج دندان، مینا قرار دارد که سختترین مادهی بدن است و مثل یک پوستهی محافظ عمل میکند. زیر مینا عاج (دنتین) است؛ لایهای نرمتر که پر از لولههای بسیار ریز است. این لولهها از سطح عاج تا مرکز دندان، یعنی جایی که عصب قرار دارد، کشیده شدهاند و داخلشان مایع است.
تا وقتی مینا و لثه سالماند، عاج پوشیده است و مشکلی نیست. اما اگر مینا ساییده شود یا لثه عقب برود و ریشه پیدا شود، دهانهی این لولههای ریز باز میماند. حالا وقتی چیزی سرد، شیرین یا ترش به دندان میرسد، مایع داخل لولهها جابهجا میشود و همین حرکت، عصب را تحریک میکند. نتیجه همان تیر کشیدن کوتاهی است که میشناسید.
ببینید خمیردندان ضدحساسیت چطور دهانهی لولههای ریز عاج را میبندد و عصب را آرام میکند.
چرا دندانها حساس میشوند؟
حساسیت خودش بیماری نیست؛ علامت است. پیدا کردن علت، نصف درمان است. رایجترین علتها اینهاست:
- تحلیل لثه. وقتی لثه عقب میرود، ریشهی دندان که مینا ندارد، در معرض قرار میگیرد. بیماری لثه، مسواک زدن خشن و افزایش سن از دلیلهای رایجش هستند.
- مسواک سفت و فشار زیاد. خیلیها فکر میکنند هرچه محکمتر مسواک بزنند، دندان تمیزتر میشود. در واقع مسواک سفت و حرکت افقی تند، هم مینا را میساید و هم لثه را عقب میبرد.
- خوراکیها و نوشیدنیهای ترش. نوشابه، آبلیمو، ترشی، سرکه و حتی آبمیوههای صنعتی، اگر زیاد و مدام مصرف شوند، مینا را نرم میکنند.
- دندانقروچه و فشردن دندانها. معمولاً در خواب اتفاق میافتد و خودتان متوجه نمیشوید؛ لبهی دندانها ساییده و ترکهای ریز ایجاد میشود.
- پوسیدگی، ترک یا پرکردگی لق. هر جایی که مینا شکسته باشد، سرما مستقیم به عاج میرسد.
- بعد از جرمگیری، سفید کردن یا پرکردن دندان. این حساسیت معمولاً موقت است و طی چند روز تا دو هفته کم میشود.
- ریفلاکس معده و استفراغ مکرر. اسید معده، مخصوصاً سطح پشتی دندانهای جلو را میخورد.
حساسیت ساده یا مشکلی جدیتر؟
این مهمترین تشخیصی است که خودتان میتوانید بدهید. حساسیت ساده یک ویژگی مشخص دارد: درد کوتاه و تیز است و به محض برداشتن سرما یا شیرینی، ظرف یکی دو ثانیه تمام میشود. اگر درد شما اینطور است و فقط با محرک ایجاد میشود، به احتمال زیاد با مراقبتهای خانگی و خمیردندان مناسب بهتر میشود.
اما این نشانهها یعنی احتمالاً مشکل در خود دندان یا عصب است و باید دندانپزشک ببیند:
- درد بعد از برداشتن سرما یا گرما، چند ثانیه یا بیشتر ادامه پیدا میکند.
- دندان به گرما (مثل چای داغ) حساس شده است.
- بدون هیچ محرکی، مخصوصاً شبها، درد میگیرد یا ضربان دارد.
- موقع گاز گرفتن یا جویدن روی یک دندان خاص تیر میکشد؛ این میتواند نشانهی ترک باشد.
- لثهی اطراف دندان ورم دارد یا روی لثه جوش کوچکی پیدا شده است.
- حساسیت فقط در یک دندان است و روزبهروز بیشتر میشود.
خمیردندان ضدحساسیت چطور کار میکند؟
خمیردندانهای ضدحساسیت دو جور کار میکنند. بعضی (با ترکیباتی مثل پتاسیم نیترات) عصب را آرام میکنند تا پیام درد را کمتر منتقل کند. بعضی دیگر (مثل فلوراید قلع یا آرژنین) دهانهی لولههای ریز عاج را میبندند تا مایع داخلشان کمتر حرکت کند. خیلی از محصولها هر دو را با هم دارند.
نکتهی مهم این است که اثرشان تدریجی است. معمولاً بعد از دو هفته تفاوت را حس میکنید و بعد از چهار هفته به بیشترین اثر میرسند. برای اینکه بهترین نتیجه را بگیرید:
- روزی دو بار با همین خمیردندان مسواک بزنید؛ هر بار دو دقیقه.
- بعد از مسواک، خمیر را تف کنید، اما دهان را با آب زیاد آب نکشید؛ بگذارید مقداری از آن روی دندان بماند.
- یک ترفند ساده که خیلی جواب میدهد: شبها بعد از مسواک، کمی از خمیردندان را با انگشت تمیز روی ناحیهی حساس بمالید و بشویید و بخوابید.
- بعد از بهتر شدن هم قطعش نکنید؛ اگر قطع کنید، حساسیت معمولاً برمیگردد.
مسواک زدن درست؛ سادهترین درمان
باور کنید خیلی از حساسیتهایی که میبینیم، با عوض کردن روش مسواک زدن بهتر میشوند:
- مسواک نرم یا خیلی نرم انتخاب کنید. مسواک متوسط و سفت برای بیشتر آدمها لازم نیست.
- فشار را کم کنید. مسواک را مثل قلم بین انگشتها بگیرید، نه در مشت. اگر موهای مسواکتان زود باز و پخش میشود، یعنی فشار زیادی میدهید.
- حرکت کوتاه و ملایم با زاویهی حدود ۴۵ درجه رو به لثه؛ نه جلو و عقب کشیدن تند و طولانی.
- مسواک برقی با حسگر فشار برای کسانی که عادت به مسواک زدن محکم دارند، کمک بزرگی است.
- مسواک را هر سه ماه، یا زودتر اگر موهایش باز شده، عوض کنید.
خوراکیها و عادتهایی که فرق ایجاد میکنند
لازم نیست ترشی و لیموترش را برای همیشه کنار بگذارید. مسئله مقدار و عادت است. بعد از هر خوراکی ترش، بزاق دهان حدود نیم ساعت تا یک ساعت وقت لازم دارد تا اسید را خنثی کند و مینای نرمشده دوباره سفت شود. نمودار زیر این را نشان میدهد.
منحنیها تقریبی و برای آشناییاند؛ پایینتر از خط قرمز، مینای دندان نرمتر و آسیبپذیرتر است.
- نوشیدنیهای ترش را همراه غذا بخورید، نه جرعهجرعه در طول روز.
- برای نوشابه و آبمیوه از نی استفاده کنید تا کمتر با دندان تماس داشته باشد.
- بعد از خوراکی ترش، دهان را با آب بشویید یا یک تکه پنیر یا کمی شیر بخورید.
- بلافاصله بعد از خوراکی ترش مسواک نزنید؛ حدود نیم ساعت تا یک ساعت صبر کنید.
- آدامس بدون قند (مخصوصاً با زایلیتول) ترشح بزاق را زیاد میکند و به خنثی شدن اسید کمک میکند.
در مطب چه کارهایی میشود کرد؟
اگر مراقبتهای خانگی کافی نبود، یا حساسیت شدید است، دندانپزشک بر اساس علت، یکی از این درمانها را پیشنهاد میکند:
- وارنیش یا ژل فلوراید روی ناحیهی حساس؛ ساده، سریع و بدون درد.
- پوشاندن ریشهی باز یا ساییدگیها با کامپوزیت (باندینگ)؛ هم حساسیت را کم میکند و هم از ساییدگی بیشتر جلوگیری میکند.
- درمان بیماری لثه و در موارد تحلیل شدید، پیوند لثه برای پوشاندن ریشه.
- نایتگارد برای کسانی که دندانقروچه دارند.
- ترمیم پوسیدگی یا ترک، و اگر عصب درگیر شده باشد، درمان ریشه (عصبکشی).
کی باید حتماً سراغ دندانپزشک رفت؟
بخش دندانپزشکی ساسان کلینیک در سلمانشهر، شنبهها، یکشنبهها، دوشنبهها و پنجشنبهها از ۱۰ صبح تا ۸ شب پذیرش دارد. در جلسهی معاینه، علت حساسیت پیدا میشود و سادهترین درمان مناسب شما پیشنهاد میشود. اگر از متلقو یا شهرهای اطراف میآیید، کافی است درخواست نوبت بدهید.
