وقتی از اتاق پانسمان بیرون میآیید، معمولاً ذهنتان پر از سؤال است و آن لحظه هم فرصت پرسیدن همهشان نیست. این مقاله همان توضیحهایی است که دوست داریم هر بیمار بعد از بخیه، با خیال راحت در خانه بخواند. اگر دستورهای پزشکتان با اینها فرق داشت، دستور پزشک خودتان مقدم است؛ چون زخم شما را دیده است.
زخم چطور خوب میشود؟
ترمیم زخم یک فرایند منظم و چندمرحلهای است. دانستن این مراحل کمک میکند بفهمید چه چیزی طبیعی است و چه چیزی نه. مثلاً قرمزی و ورم ملایم در دو سه روز اول بخشی از ترمیم است، اما اگر روز پنجم بهجای کم شدن بیشتر شد، باید جدی گرفته شود.
زمانها برای یک زخم سادهی بخیهشده در فرد سالم است؛ در دیابت، سیگاریها و سالمندان کمی طولانیتر میشود.
- چند دقیقهی اول، بند آمدن خون: رگها جمع میشوند و لختهای تشکیل میشود که زخم را میبندد.
- روز اول تا چهارم، التهاب: گلبولهای سفید برای تمیز کردن زخم میآیند. کمی قرمزی، ورم، گرمی و درد در این مرحله طبیعی است.
- حدود روز چهارم تا سوم هفته، ساخت بافت تازه: بافت صورتی و تازه جای خالی را پر میکند و لبههای زخم به هم جوش میخورند. خارش در این مرحله رایج است.
- از هفتهی سوم تا یک سال یا بیشتر، بازسازی: بافت زخم محکمتر میشود و جای زخم کمکم از قرمز به رنگ پوست نزدیک میشود.
۲۴ تا ۴۸ ساعت اول
در یکی دو روز اول، بدن مشغول بستن زخم است و بهترین کار این است که کمتر به آن دست بزنید:
- پانسمان اولیه را تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت، یا تا زمانی که پزشک گفته، دست نزنید و خشک نگه دارید.
- اگر زخم روی دست یا پاست، آن را کمی بالاتر از سطح قلب نگه دارید (مثلاً روی بالش)؛ ورم و درد کمتر میشود.
- برای درد معمولاً استامینوفن کافی است. داروی دیگری اگر لازم باشد، پزشک میگوید.
- اگر کمی خون روی پانسمان دیدید، نگران نباشید. اما اگر خونریزی ادامه داشت، با گاز تمیز ده دقیقهی کامل، بدون برداشتن، فشار ملایم دهید؛ اگر بند نیامد، مراجعه کنید.
پانسمان را چطور و هر چند وقت عوض کنیم؟
بعد از روز اول یا دوم، پانسمان معمولاً روزی یک بار عوض میشود؛ یا هر وقت خیس، کثیف یا شل شد. این مراحل را به ترتیب انجام دهید:
- دستها را با آب و صابون بشویید و وسایل را آماده کنید: گاز استریل، چسب ضدحساسیت و اگر پزشک گفته، پماد.
- پانسمان قبلی را آرام بردارید. اگر به زخم چسبیده، کمی آب یا سرم شستوشو رویش بریزید تا نرم شود؛ هرگز با کشیدن تند جدایش نکنید.
- زخم را نگاه کنید: رنگ، ورم، ترشح و بو را در نظر بگیرید.
- با آب تمیز یا سرم شستوشو و در صورت نیاز صابون ملایم، آرام بشویید و با گاز تمیز، ضربهای و بدون مالیدن خشک کنید.
- اگر پزشک گفته، لایهی نازکی پماد (مثل وازلین یا پماد تجویزشده) بزنید؛ این کار نمیگذارد پانسمان به زخم بچسبد و دلمهی سفت تشکیل شود.
- پانسمان تازه را طوری بگذارید که کل زخم را بپوشاند و چسب روی خود زخم نباشد.
حمام، شنا و دریا
بیشتر زخمهای بخیهشده را میشود بعد از ۲۴ تا ۴۸ ساعت زیر دوش کوتاه شست؛ آب و صابون ملایم را روی زخم جاری کنید، مستقیم زیر فشار آب نگیرید، و بعد با حولهی تمیز آرام خشک کنید و پانسمان تازه بگذارید.
اما وان، استخر، سونا و مخصوصاً دریا را تا زمانی که بخیه کشیده نشده و زخم کاملاً بسته نشده، کنار بگذارید. آب دریا و استخر پر از میکروب است و خیس ماندن طولانی، لبههای زخم را نرم و آسیبپذیر میکند. در تابستان سلمانشهر این شاید سختترین توصیه باشد، ولی دو هفته صبر، ارزش یک زخم سالم و جای زخم کمرنگ را دارد.
کشیدن بخیه؛ کی و کجا؟
زمان کشیدن بخیه به محل زخم بستگی دارد. در صورت که خونرسانی خوب است و جای زخم مهم است، بخیه زودتر کشیده میشود. در دست و پا و روی مفصلها که پوست بیشتر کشیده میشود، بخیه باید مدت بیشتری بماند.
اینها بازههای معمولاند؛ روز دقیق را پزشکی که بخیه زده، بر اساس زخم شما میگوید.
بخیه را خودتان در خانه نکشید. کشیدن بخیه در مطب چند دقیقه طول میکشد، معمولاً درد ندارد و پزشک همزمان مطمئن میشود که زخم کاملاً جوش خورده است. اگر بخیه خیلی زود کشیده شود، زخم ممکن است باز شود؛ اگر خیلی دیر، جای بخیهها روی پوست میماند.
عفونت زخم؛ نشانههایی که نباید نادیده گرفت
بیشتر زخمها بدون مشکل خوب میشوند. اما عفونت اگر زود شناخته شود، با درمان ساده برطرف میشود و اگر دیر، میتواند جدی شود.
کزاز را فراموش نکنید
کزاز بیماری خطرناکی است که از راه زخم، مخصوصاً زخمهای آلوده به خاک، زنگزدگی یا گاز گرفتگی، وارد بدن میشود. اگر بیشتر از ده سال از آخرین واکسن کزازتان گذشته، یا زخم آلوده است و بیشتر از پنج سال گذشته، باید دوز یادآور بزنید. اگر یادتان نیست، به پزشک بگویید؛ تزریقش ساده است و در کلینیک انجام میشود.
بعد از کشیدن بخیه؛ جای زخم را چطور کمرنگ کنیم؟
زخم بعد از کشیدن بخیه هنوز در حال بازسازی است و تا یک سال یا بیشتر، ظاهرش بهتر میشود. این چند کار نتیجه را خیلی بهتر میکند:
- ضدآفتاب: جای زخم تازه در آفتاب خیلی راحت تیره میشود و این تیرگی ممکن است ماندگار شود. تا یک سال روی آن ضدآفتاب با SPF بالا بزنید یا بپوشانیدش.
- ژل یا ورقهی سیلیکونی: بعد از بسته شدن کامل زخم، استفادهی منظم از آنها به نرم و صاف شدن جای زخم کمک میکند.
- ماساژ ملایم: از حدود دو هفته بعد از کشیدن بخیه، روزی چند دقیقه ماساژ ملایم با کرم مرطوبکننده بافت زخم را نرمتر میکند.
- دلمه را نکنید و زخم را نخارانید.
چه چیزهایی بهبود زخم را کند میکنند؟
- سیگار و قلیان: خونرسانی به زخم را کم میکنند و بهبود را آشکارا کند میکنند.
- دیابت کنترلنشده: قند بالا هم ترمیم را کند میکند و هم احتمال عفونت را بالا میبرد.
- حرکت و کشش زیاد: زخم روی مفصل یا کف دست اگر مدام کشیده شود، دیرتر جوش میخورد.
- تغذیهی ضعیف: پروتئین کافی (گوشت، تخممرغ، حبوبات، لبنیات) و ویتامین C برای ساخت بافت تازه لازماند.
در ساسان کلینیک
پزشک عمومی ساسان کلینیک شبانهروز در سلمانشهر حضور دارد؛ برای بخیه زدن زخمهای تازه، تعویض پانسمان، بررسی زخمی که مشکوک به عفونت است، کشیدن بخیه و تزریق واکسن کزاز میتوانید بدون نوبت قبلی مراجعه کنید. اگر زخم در سفر یا جای دیگری بخیه شده، مدارکش را همراه بیاورید.
